Rehber
Dolar ve TÜFE karşılaştırması nasıl okunur?
“Dolar tutsaydım ne olurdu?” ile “aynı tüketim düzeyini korumak için kaç TL gerekir?” farklı sorulardır. İki sonucu birlikte okumak kur artışının yerel fiyat artışının önünde mi gerisinde mi kaldığını ayırt etmenizi sağlar.
Dolar hesabını iki işleme ayırın
Bu rehberin sayıları varsayımsaldır. 10.000 TL / 10 TL-dolar başlangıç kuru = 1.000 dolar. Bitiş kuru 25 TL/dolar olursa karşılık 1.000 × 25 = 25.000 TL olur. Aynı işlem 10.000 × 25 / 10 biçiminde de yazılır. Dolar miktarı sabittir; hesaba faiz eklenmez.
Aynı dönemin TÜFE karşılığını bulun
Örnekte TÜFE çarpanı 3 olsun. Başlangıçtaki 10.000 TL’nin tüketici fiyatlarına göre karşılığı 30.000 TL’dir. Dolar karşılığı ile arada 5.000 TL fark vardır. Gerçek karşılaştırmada iki serinin başlangıç ve bitiş aylarının eşleştiğini kontrol edin.
TL kazancı ile reel değişimi ayırın
Kur çarpanı 2,5, TÜFE çarpanı 3 ise reel değişim (2,5 / 3 − 1) × 100 ≈ −%16,7 olur. Kurun %150 yükselmesi yerel alım gücünün %150 arttığını söylemez. Bu sonuç Türkiye fiyatlarına göredir; ABD’de doların alım gücü için ABD fiyat endeksi gerekir.
Döviz borcu sorusu nasıl farklılaşır?
Sabit 1.000 dolar borcun TL karşılığı kurla değişir. Gerçek ödeme yükü için ödeme gününün kuru, sözleşme faizi ve masraflar gerekir. Aylık ortalama gösterge kur, ödeme tutarını belirlemez. Hesaplayıcı tarihsel ölçeği karşılaştırır.
İthal ürün fiyatını kurdan türetmeyin
Telefon veya otomobilin fiyatı vergi, model, stok ve satıcı fiyatlamasına da bağlıdır. Dolar sonucunun TÜFE’den yüksek çıkması tek bir ürünün aynı oranda pahalandığını kanıtlamaz. Ürün sorusu için karşılaştırılabilir ürünün gerçek eski ve yeni fiyatlarını kullanın.
Kısa sonuç
- Dolar sonucu sabit döviz miktarının varsayımsal TL karşılığıdır.
- Kur ve TÜFE aynı tarih aralığında karşılaştırılmalıdır.
- Kur artışını doğrudan yerel alım gücü değişimi olarak okumayın.