Rehber
TÜFE ile para değeri nasıl hesaplanır?
Eski tutarı yeni fiyatlara taşımak ile bugünkü tutarı geçmiş fiyatlarla ifade etmek ters yönlü iki işlemdir. Bu rehber hangi durumda çarpıp hangi durumda böleceğinizi ve nominal artıştan reel değişime nasıl geçeceğinizi gösterir.
İleri taşıma: eski tutarın yeni karşılığı
Bu rehberdeki sayılar tamamen varsayımsaldır. Başlangıç endeksi 200, bitiş endeksi 500 olsun. Çarpan 500 / 200 = 2,5; eski 1.000 TL’nin bitiş dönemi karşılığı 1.000 × 2,5 = 2.500 TL olur. Bu tutar paranızın ulaştığı banka bakiyesi değil, tüketici fiyat değişimine göre eşdeğeridir.
Geriye taşıma: aynı paranın eski fiyatlarla değeri
Aynı örnekte bugünkü 1.000 TL başlangıç fiyatlarıyla 1.000 × 200 / 500 = 400 TL’dir. Nominal tutar değişmeden tutulmuşsa başlangıç alım gücünün %40’ı kalmıştır. %150 fiyat artışı ve %60 alım gücü kaybı çelişmez: hesapların paydaları farklıdır.
Maaş artışından reel değişime
Varsayımsal maaş 1.000 TL’den 2.000 TL’ye, endeks 200’den 500’e çıksın. Maaş çarpanı 2, fiyat çarpanı 2,5’tir. Reel değişim = (2 / 2,5 − 1) × 100 = −%20. Maaşın ikiye katlanması alım gücünün arttığını göstermez. Yüzde artışları birbirinden çıkarmak doğru reel sonucu vermez.
Aylık oranları neden toplamamalısınız?
Varsayımsal ardışık iki ayda %10 ve %20 fiyat artışı varsa çarpan 1,10 × 1,20 = 1,32; toplam artış %32 olur. %30 hesabı bileşik etkiyi atlar. Aynı bazdaki başlangıç ve bitiş endekslerinin oranı bu birikimi içerir; ayrıca aylık oran eklemeyin.
Sonucu kontrol etmek için üç soru
Endeksler aynı bazdan mı geliyor? Sonuç kartındaki aylar istediğiniz dönemle eşleşiyor mu? Sorduğunuz soru genel tüketim sepeti mi, belirli bir ürün mü? TÜFE kişisel sepetinizi veya tek kira sözleşmesini temsil etmez. Bir ürün için gerçek eski ve yeni fiyatını ayrıca karşılaştırın.
Kısa sonuç
- Eski tutarı ileri taşımak için bitiş endeksi / başlangıç endeksi kullanılır.
- Reel değişim, nominal çarpanın fiyat çarpanına bölünmesiyle hesaplanır.
- Örnekteki endeksler varsayımsaldır; gerçek hesap için sonuç kartındaki gözlemleri kullanın.